پرسش و پاسخ26
لطفاً با ذكر يك مثال، فرق ميان سمبل (نماد) و استعاره را توضيح دهيد.
نماد و استعارهي (مصرحه) به هم نزديكاند اما فرق دارند. وجود قرينه در استعاره، ذهن را تنها به يك مفهوم مجازي هدايت ميكند در حالي كه در نماد چون قرينه وجود ندارد ، معني نماد به يك مفهوم محدود نميماند.
براي نمونه «چراغ» را در دو مثال زير در نظر ميگيريم :
1- در چراغ دو چشم او زد تيغ / نامدش كشتن چراغ دريغ
ادبيات فارسي 1 ، چاپ 1386، ص 50
2- با تمام دل خود ميگويم : / تا چراغ از تو نگيرد دشمن
همان، ص 75
واژهي «چراغ» در مصراع دوم مثال اول، با توجه به تركيب « چراغ دو چشم» تنها يك معني مجازي دارد و آن هم «چشم» است
در مثال دوم ، چون قرينهاي وجود ندارد براي واژهي «چراغ» ميتوان معاني مجازي متفاوتي را تصور كرد، مانند : زندگي راحت، شرافت ، عزت، آزادي و ...
براي اطلاعات بيشتر در بارهي نماد و تفاوت آن با آرايههاي مشابه به كتابهاي زير مراجعه شود:
1- واژهنامهي هنر شاعري، ميمنت ميرصادقي، تهران، كتاب مهناز، چاپ دوم، 1376، «نماد»
2- فرهنگ اصطلاحات ادبي، سيما داد، تهران، مرواريد ، چاپ اول [ويرايش جديد] ، 1382، «نماد/ سمبل»
3- هنر و ادب فارسي( كتاب درسي دورهي پيش دانشگاهي، رشتهي هنر) ، محمد غلام، چاپ 1378، صص57-64[ مطالب اين كتاب گرچه تكرار دو اثر بالا ست اما با مثالهاي گوناگون همراه شده است كه بسيار مفيد است.]
محمود رضا رجايي